Lecznicze wody mineralne.

Zgodnie z definicją, zawartą w normie branżowej BN-74/9580-05, wodą leczniczą „jest woda podziemna, bakteriologicznie i chemicznie bez zarzutu, o niewielkich wahaniach składu chemicznego i właściwości fizycznych, o działaniu leczniczym udowodnionym na podstawie badan naukowych lub długotrwałej obserwacji lekarskiej, uznana za leczniczą przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej”.

Wody lecznicze, w odróżnieniu od tzw. wód gospodarczych, mogą zawierać składniki mineralne (lecznicze wody mineralne) lub też składniki swoiste o szczególnej aktywności farmakologicznej (lecznicze wody swoiste).

Lecznicze wody mineralne powstają w wyniku wzbogacenia o składniki mineralne wód infiltracyjnych. Proces ten zachodzi szczególnie łatwo, jeśli wody w czasie przepływu napotykają łatwo rozpuszczalne skały. Ważną rolę odgrywa w tym procesie dwutlenek węgla, który rozpuszczony w wodzie nadaje jej charakter słabego kwasu, mogącego przeprowadzić do roztworu składniki mineralne nawet trudno rozpuszczalnych skał.

Występujące w wodach leczniczych gazy dostają się do nich w wyniku zachodzących w skorupie ziemskiej różnych procesów geochemicznych. Spośród gazów największe znaczenie lecznicze mają dwutlenek węgla, siarkowodór oraz radon. Najczęściej występuje dwutlenek węgla, który może być pochodzenia magmowego lub produktem reakcji zachodzących w wodzie pod wpływem bakterii.

Podział wód mineralnych nastręcza wiele trudności, spowodowanych nieraz ich bardzo złożonym składem. Wody lecznicze ponadto zawierają niekiedy znikome ilości związków chemicznych, które jednak ze względu na swą aktywność biochemiczną decydują o działaniu leczniczym.

W podziale wód leczniczych przyjęto dwa kryteria. Pierwsze z nich dotyczy zawartości makroskładników tzn. związków chemicznych występujących w wodzie w dużych ilościach, drugie zaś — mikroskładników, tzn. swoistych, szczególnie aktywnych biologicznie związków, które wy¬stępują w wodzie leczniczej w bardzo małych ilościach.

Podział wód leczniczych według zawartych w nich makroskładników przedstawia tab. 1, z której w łatwy sposób można zorientować się o składzie różnych wód.

Z punktu widzenia oddziaływania leczniczego bardzo istotny jest podział wód uzależniony od zawartych w nich aktywnych biologicznie składników. Podział ten przedstawia tab. 2.

Lecznicze wody mineralne mogą być chłodne lub cieplicze. Wodę uważa się za ciepliczą wówczas, gdy jej temperatura jest wyższa niż 200C.

Tabela 1. Podział wód leczniczych w zależności od zawartych w nich makroskładników (wg. Szmytówny).

Tabela 2. Podział wód leczniczych w zależności od zawartych w nich składników aktywnych biologiczni (wg Szmytówny).

Z porównania temperatury wody mineralnej z temperaturą ciała ludz¬kiego wynika podział na wody:
- hipotermalne, których temperatura wynosi od 20 do 35 C,
- izotermalne, o temperaturze od 35 do 40°C,
- hipertermalne, wykazujące temperaturę wyższą niż 40°C.

Innym ważnym podziałem, istotnym dla leczniczego wykorzystywania wód mineralnych, jest podział oparty na porównaniu stężenia składników zawartych w wodzie ze stężeniem panującym w krwince czerwonej, a ściślej mówiąc z ciśnieniem osmotycznym 0,95% roztworu chlorku sodowego. Zgodnie z tym podziałem wyróżnia się wody:
- hipoosmotyczne — o ciśnieniu mniejszym,
- izoosmotyczne — o ciśnieniu równym,
- hiperosmotyczne - o ciśnieniu większym.

Lecznicze właściwości wód mineralnych są szeroko wykorzystywane w lecznictwie uzdrowiskowym. Leczenie wodami mineralnymi polega na stosowaniu ich w postaci kąpieli, wziewań oraz podawania do wewnątrz, czyli kuracji pitnej, nazywanej również krenoterapią.