Borowinę zalicza się do peloidów, czyli występujących w przyrodzie tworzyw powstałych w wyniku naturalnych procesów geologicznych, które po rozdrobnieniu i zmieszaniu z wodą stosowane są do celów leczniczych w postaci kąpieli i okładów. Nazwa peloid pochodzi od greckiego słowa pelos czyli błoto. Zgodnie z przyjętą klasyfikacją peloidy dzieli się na:

1. Osady podwodne

a)  abiolity czyli osady mineralne,
b)  biolity, będące tworzywami powstałymi z substancji organicznej (torfy, muły, sapropel, gytia).

2. Ziemie lecznicze, czyli produkty wietrzenia minerałów (glinka, margle, less).

W Polsce do celów leczniczych stosuje się wyłącznie biolity, a mówiąc ściślej torfy lecznicze, nazywane u nas borowinami. Nazwa ta wywodzi się od borów, w których kiedyś wydobywano borowinę.

Torfem nazywa się masę organiczną powstałą z roślin pod wpływem bakterii, w środowisku bogatym w wodę, torfowiskiem zaś miejsce zalegania torfu o miąższości większej od 50 cm. Jest to już warstwa, która nadaje się do eksploatacji. Jeśli przyjąć, że przyrost warstwy torfowej wynosi ok. 1 mm rocznie, to łatwo określić wiek złoża torfowego. W Polsce złoża torfu wykazują miąższość od 1 do kilku metrów. W zależności od sposobu powstawania złoża torfowego, składu roślin oraz warunków ekologicznych, wyróżnia się torfowiska wysokie, niskie i przejściowe. Pierwsze powstają w środowisku z wodą ubogą w składniki mineralne, w którym mogą rozwijać się tylko rośliny skąpożywne. Należą do nich mchy i dlatego tego rodzaju torfy nazywa się mszystymi. Są one słabo zmineralizowane i wykazują odczyn kwaśny. Torfowiska niskie powstają w warunkach sprzyjających rozwojowi roślin eutroficznych, wymagają¬cych środowiska żyznego. Powstały w takich warunkach torf zawiera więcej składników mineralnych i wykazuje odczyn obojętny lub lekko zasadowy. Torfowiska przejściowe powstają w wyniku zachodzących w czasie zmian warunków rozwoju roślin, głównie zaniku wody bogatej w składniki mineralne. Powoduje to zmianę roślinności torfotwórczej na wegetującą w warunkach średniej żyzności gleby.

W wyniku procesów humifikacji czyli przekształcania substancji or¬ganicznych w próchnicę, w torfie zalegającym w złożu zmienia się z upływem czasu stosunek roślin rozłożonych do nierozłożonych. Do jego oceny stosuje się bardzo prosty sposób określania stopnia rozkładu torfu, polegający na wyciskaniu torfu przez palce i porównanie wyniku ze skalą 10-stopniową (Hj do H10). W stopniu pierwszym (Hx) torf nie przechodzi przez palce, zaś w stopniu dziesiątym rozkładu (H10) przechodzi cał¬kowicie. W Polsce do celów leczniczych dopuszcza się torf o stopniu rozkładu H4. Niezależnie od tego wykorzystanie torfu do celów leczniczych jest uzależnione od spełnienia wielu wymogów fizycznych, chemicznych i sanitarno-higienicznych.

Składniki organiczne torfu (borowiny) podzielić można na dwie grupy. Pierwsza z nich to nie rozłożone składniki roślin (lignina, celuloza, hemiceluloza, pektyny i inne), druga zaś to bituminy i kwasy humusowe.

Warto dodać, że z bitumin wyodrębniono substancje hormonalne o chara¬kterze estrogenów. Ostatecznym produktem procesu humifikacji są kwasy humusowe, huminowe i inne związki wykazujące właściwości koloidów, a zatem zdolność wiązania wody, której zawartość w naturalnie wilgotnej masie torfowej może sięgać 90%. Uważa się, że końcowe produkty humifikacji, a szczególnie kwasy huminowe, mają właściwości decydujące o leczniczym działaniu borowiny. Dodać należy, że w borowinie stwierdza się również niewielkie ilości składników nieorganicznych, którym jednak nie przypisuje się właściwości leczniczych.

Borowinę cechuje duża pojemność cieplna oraz złe przewodnictwo ciepła. Z tych względów jest ona wykorzystywana do zabiegów ciepłoleczniczych. Borowina używana do zabiegów leczniczych wymaga uprzedniego przygotowania. Musi być ona oczyszczona, dobrze rozdrobniona, przesia¬na przez sito, a następnie poddana procesowi pęcznienia. Proces ten polega na uwodnieniu zawartych w borowinie substancji koloidowych. Przygoto¬waną w ten sposób borowinę miesza się następnie z gorącą wodą w specjalnych kadziach, wyposażonych w urządzenia mieszające. Uzyskuje się papkę o temperaturze 40-45°C, która służy do wykonywania zabiegów leczniczych. Tolerancja skóry na gęstą papkę borowinową jest wysoka i wynosi 45-55°C.

Mechanizm działania leczniczego borowiny polega na oddziaływaniu cieplnym, mechanicznym — powstałym w wyniku ucisku masy borowino¬wej na skórę — oraz wpływie zawartych w niej związków chemicznych i ciał o charakterze hormonów.

Borowinę używa się do kąpieli, zawijań oraz okładów.

Najczęściej wykonuje się okłady borowinowe. Ogrzaną papkę borowino¬wą nakłada się bezpośrednio na skórę, po czym owija tkaniną brezentową ceratą, a następnie kocem. Czas trwania zabiegu wynosi 20-30 minut.

Wskazania: Okłady borowinowe wykonuje się w przewlekłym gośćcu stawowym, zapaleniach okołostawowych, nerwobólach i zespołach bólo¬wych w przebiegu choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa oraz w stanach po przebytym miąższowym zapaleniu wątroby.

Przeciwwskazania: Do stosowania okładów borowinowych są: niewy¬dolność krążenia, zaawansowana miażdżyca, uszkodzenie mięśnia ser¬cowego, tętniaki, skłonność do krwawień z przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy), schorzenia miąższu nerek z białkomoczem i nadciśnieniem, ciąża powyżej trzech miesięcy oraz przypadki podejrzane o tło nowotworowe. Zabiegów borowinowych nie stosuje się u dzieci do 7 lat.

Ostatnio wprowadzono do lecznictwa pastę borowinową. Jest to bardzo rozdrobniona borowina. Pastę borowinową stosuje się w postaci cienko¬warstwowych okładów lub smarowań o temperaturze 35°C. Może być ona również używana do kąpieli w postaci zawiesiny wodnej. Ważną zaletą pasty borowinowej jest możliwość wykorzystania fizykochemicznego i biologicznego działania zawartych w niej ciał — bez obciążającego ustrój wpływu cieplnego; poza tym można ją szeroko stosować w lecznictwie pozauzdrowiskowym.